༄༅། །བོད་རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྲིད་པ་ཆགས་པ་ནས་རིམ་པས་ཆབ་སྲིད་དང་། འཛིན་སྐྱོང། ཁྲིམས་ལུགས་བཅས་པ་བོད་མི་རང་གིས་དོ་དམ་སྟངས་འཛིན་བྱས་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་འོག་ཏུ་ཡེ་ནས་མེད་པའི་རང་དབང་རང་བཙན་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང། དེང་རབས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད་དང་མཐུན་ལ། དེང་སང་རང་བཙན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ལས་ལྷག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར་རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་བྱེད་འགོ་བཙུགས་ཤིང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ཆོལ་གསུམ་བོད་མི་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར། མ་གྲོས་བསམ་པ་གཅིག་མཐུན་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བ་རྒྱ་དམར་གྱི་སྲིད་བྱུས་དང་དྲག་དཔུང་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཆེན་མོ་ཞིག་བྱས་ཏེ་དེ་རིང་མི་ལོ་ཧྲིལ་པོ་ ༦༧ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་སྲུང་བརྩི་ཞུ་བའི་ཉིན་མོ་དེ་ནི་བོད་མི་ཡིན་ནོ་ཅོག་གིས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པའི་དུས་ཚིགས་གལ་ཆེན་ཞིག་དང་། བོད་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་དང་བཅས་པ་བློས་གཏོང་གནང་མཁན་རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་དཔའ་མོའི་རྗེས་དྲན་གྱི་ཉིན་མོ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། ད་བར་བོད་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་རང་དབང་དང་བཅས་པའི་དོན་དུ་རྩ་ཆེའི་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་བློས་གཏོང་གནང་མཁན་རྣམས་དང་། ད་ལྟའང་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་ཁྲིམས་གཅོད་ཀྱིས་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་འོག་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་མྱོང་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔའ་མཛངས་སྙིང་སྟོབས་དང་། རྒྱལ་གཅེས་ལྷག་བསམ་བཅས་པར་བསྔགས་བརྗོད་དང་སྦྲགས་འདས་གསོན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བརྣག་པའི་འདོད་དོན་རང་ཡུལ་རང་དབང་སླར་གསོའི་རྒྱལ་ཁ་མྱུར་དུ་འཐོབ་ཅིང་། འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་ཚེ་རབས་གཏན་དུ་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་སྨོན་འདུན་ཤུགས་དྲག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་རྗེས་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་བཙན་དབང་འོག་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་དུས་དེར། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་དང་གནས་སྟངས་མང་དག་ཅིག་གི་གོ་སྐབས་བླངས་ཏེ་བོད་ཐོག་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་དབུས་པའི་བོད་མི་ཁྲི་ཚོ་བརྒྱད་ལྷག་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་གྱར་དགོས་བྱུང་ཞིང་། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ནང་བཙན་འཛུལ་བྱས་ནས་ད་བར་མི་ལོ་ ༧༧ ལྷག་འགྲོ་བཞིན་པའི་རིང་བོད་མི་ས་ཡ་གཉིས་ལྷག་བརྒལ་བ་དུས་མིན་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་བ་དང་། དགོན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་རྩ་གཏོར་གྱིས་མཚོན་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་རྣམས་གཏོར་བཅོམ་འཕྲོག་གསུམ་ཡ་ང་བ་བྱས་པ་མ་ཟད། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་མཚོན་བྱེད་བོད་མིའི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང། སྐད་ཡིག་སོགས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་བྱུས་ངན་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བཤམས་ཤིང་། འཆར་གཞི་དེ་ཉིད་ལག་བསྟར་མྱུར་དུ་གཏོང་ཕྱིར་རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ཕྲུག་གྲངས་ལས་འདས་པ་སོ་སོའི་ཕ་མ་དང་རང་ཁྱིམ་ནས་བཙན་གྱིས་འཁྲིད་དེ་བཅའ་སྡོད་སློབ་གྲྭར་འཇུག་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་ངན་པ་དེ་འདྲ་ལག་བསྟར་གྱིས་བོད་ཡུལ་རྒྱ་ཡུལ་ཅན་དུ་སྒྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་ཆགས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་འགོ་འཁྲིད་ཚོས་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་ལས་ལྡོག་སྟེ། མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད་ཀྱི་རྫུན་གཏམ་ཁོ་ནས་རྒྱ་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་འགེབས་སྦས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ཡིན།

རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བོད་བཙན་བཟུང་གིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་རིང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བདག་དབང་ལ་འཁྱོག་བཤད་དང་། ཐུན་མིན་རིག་གཞུང་ལ་བསྲེ་ལྷད། ཆོས་དད་ཀྱི་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་ལ་གཏོར་བཅོམ། འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྡོག་རོལ། སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ལ་བཀག་སྡོམ། དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ལ་ཁག་དཀྲི་བྱས་ཏེ་མི་སེར་སྤེལ་བའི་ངན་བྱུས། བོད་རིགས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འདུ་ཤེས་འགོག་ཐབས། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ལ་ཁྱད་གསོད་བྱས་པ་སོགས་ལས། དོན་དམ་པ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་པའི་སྲིད་བྱུས་ཡང་དག་པ་ཞིག་ད་བར་ལག་ལེན་དུ་མ་བསྟར་བ་མ་ཟད། དྲག་གནོན་དང་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་མི་རབས་གསར་རྙིང་བརྗེས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ནས་ངོ་རྒོལ་རིམ་པ་སྤེལ་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ས་བྱི་ཞི་རྒོལ་ཆེན་མོ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ནས་ད་བར་ཤེས་རྟོགས་ར་འཕྲོད་གསལ་པོ་བྱུང་བ་བོད་ནང་བོད་མི་གྲངས་ ༡༥༧ ནས་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཞི་རྒོལ་ལས་འགུལ་སྤེལ་བ་སོགས་ད་བར་མཚམས་ཆད་མྱོང་མེད་ཅིང་། བོད་རིགས་ཀྱི་བློས་གཏོང་འདི་རྣམས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་ཤེས་དགོས་པ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལོ་རྗེས་ནས་རིམ་པས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཆེད་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་གཏན་འབེབས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གཞུང་མཉམ་འབྲེལ་མོལ་གྱིས་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོས་མཁྲེགས་བཟུང་གི་སྲིད་བྱུས་མུ་མཐུད་འཛིན་བཞིན་པས་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་གང་ཡང་བྱུང་མེད། ད་ལྟའི་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་ནི། བོད་མི་རྣམས་ནས་སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་དང་། ཆོས། རིག་གཞུང་། ཁོར་ཡུག སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཙམ་ཡང་སྤེལ་མི་ཆོག་པར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གང་བྱུང་འཛིན་བཟུང་བཙན་འཁྲིད་དང་། བོད་མི་རྣམས་སོ་སོའི་ལུང་པའི་ནང་འགྲོ་འདུག་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སྤྱོད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པའི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་གྱུར་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལོར་ཨ་རིའི་རང་དབང་ཁང་པས་བཏོན་གནང་བའི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་རང་དབང་ཞེས་པའི་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རང་དབང་དང་མི་སེར་རང་དབང་གི་སྙན་ཐོའི་ནང་། བོད་དེ་མུ་མཐུད་དེ་རང་དབང་ཆེས་མེད་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་བཏོན་པའི་སྙན་ཐོ་སོགས་ནང་བོད་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་མེད་པའི་སྐོར་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་དུ་ཁྲིམས་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་དད་རང་དབང་ལ་དམ་བསྒྲགས། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱལ་མཚམས་ལས་བརྒལ་བའི་དྲག་གནོན་བཅས་བོད་མིའི་རང་དབང་ལ་བརྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་གཏོང་བཞིན་པ་འཁོད་ཡོད། དེ་ལྟར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རང་དབང་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་། མི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་རྣམས་ཉམས་དམས་སུ་གཏོང་ཞིང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་། ཆོས་ལུགས་སོགས་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་ལ་ཉམས་ཆག འགྲོ་བ་མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བརྡལ་བཤིག རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་ཚབས་གཏོང་བཞིན་པ་སོགས་ཀྱི་ཛ་དྲག་གི་གནས་ཚུལ་མུ་མཐུད་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་དེ་དག་འཕྲལ་དུ་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ནན་བཤད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

བཙན་བྱོལ་ནང་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཐུགས་རྗེ་བཀའ་དྲིན་ཉག་ཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་འདས་ལོ་བཅུ་ཕྲག་དྲུག་ལྷག་གི་རིང་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་འཐབ་རྩོད་དང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་། སྐད་ཡིག་སོགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཐོག་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་འབད་པ་ལྷོད་མེད་ཞུས་དང་ཞུ་མུས་ཀྱིས་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་གང་ལ་གང་འཚམ་ཐོན་ཡོད་པས་སྤོབས་པ་བྱེད་ཆོག་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེང་གི་འཛམ་གླིང་ནང་”དུས་རབས་གསར་པ། (New Era)” ཞིག་ཏུ་གྱུར་བའི་ཛ་དྲག་གི་དུས་སྐབས་འདིར། བོད་མིའི་གནས་སྟངས་ཀྱང་ཚང་མས་ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་ཀྱིས་འཇིགས་ཉེའི་མཚམས་སུ་སྐྱབས་ཐུབ་དགོས་པ་ད་ལྟའི་མི་རབས་འདིའི་ལས་འགན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་ན། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། སྐད་ཡིག རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་འཐབ་རྩོད་ལ་འོས་འགན་ཆེ་ཙམ་བཞེས་གནང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཤུགས་དྲག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཟླ་ ༡༢ པའི་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་དགུན་དུས་གྲོས་ཚོགས་ཚུགས་རིང་། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྒྱུན་ལས་རྣམ་པས་བདུན་ཕྲག་གཅིག་རིང་རྒྱལ་སར་ལྡི་ལིར་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱུན་ལས་རྣམ་པ་ཚོགས་ཆུང་ཁག་གསུམ་དུ་བགོས་ནས་ཁྱོན་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་བློན་ཆེན་ ༤ ཚུད་པའི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཁག་མི་འདྲ་བ་ ༡༤ དང་། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་འོག་གཉིས་ཀྱི་འཐུས་མི་སོགས་ཁྱོན་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ ༤༢ ལ་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བོད་ནང་གི་ད་ལྟའི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། དུས་མཚུངས་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་འདི་ལོར་༸རྒྱལ་བའི་གོ་སྟོན་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་རིམ་ཁོངས། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་དང། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཐུན་མོང་ཐོག་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་༸རྒྱལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་དང་འབྲེལ་བའི་གོ་སྟོན་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུ་ལྟར། ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་ནས་དོན་ཚན་ལྔ་ཅན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད།

དེ་རིང་གི་གོ་སྐབས་འདི་དང་བསྟུན་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་མཱར་ཀོ་རུ་སྦི་ཡོ་ (U.S Secretary of State Marco Rubio) མཆོག་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བོད་ཀྱི་ལོ་གསར་ལ་འཚམས་འདྲི་གནང་བའི་ནང་། ཨ་རིའི་མང་གཙོ་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་། ངལ་རྩོལ་ཚན་པའི་དྲུང་ལས་སྐུ་ཞབས་རའི་ལི་སྦཱན་སི་ (Riley M Barnes) མཆོག་ཨ་རིའི་བོད་དོན་དམིགས་བསལ་འབྲེལ་མཐུད་པ་གསར་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། དེ་བཞིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་བཀའ་དྲིན་བླ་ལྷག་ཏུ་ཆེ་བའི་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ཀྱིས་གཙོས་བོད་དོན་ལ་ཐུགས་ཁུར་དང་། རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་དང་། ཚོགས་པ། མི་སྒེར་བཅས་ལ་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

མཐའ་དོན། སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཁམས་གསུམ་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་དང་། ལྷག་པར་དུ་བདག་ཅག་གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་མགོན་དཔུང་དམ་པར་སྐུ་ཚེ་༸ཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་པ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་བཞེད་དགོངས་མཐའ་དག་གེགས་མེད་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་ཅིང་། བོད་དོན་བདེན་མཐའ་མྱུར་དུ་གསལ་བ་བཅས་ཀྱི་སྨོན་འདུན་ཤུགས་དྲག་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ལ།།